De archieven

Het archief van de familie Schilders vertelt het verhaal van vijf generaties handelaren. Van Adriaan I Schilders, die in de 16de eeuw Spaanse garnizoenen bevoorraadde, tot Paulus Franciscus Schilders, een 18de-eeuwse rentenier. Na diens dood kwam het archief in handen van zijn Moretus-neven en -nichten. 

Het bedrijfsarchief van telg Henri François Schilders (ca. 1640-1680) is veruit het meest omvangrijke. De geboren zakenman zette vanuit Antwerpen een Europese groothandel op in luxegoederen: diamant, zijde, kant, bedrukt textiel, suiker en zelfs tabak. Met dank aan een wijd vertakt internationaal netwerk, met contacten tot in Peru. 

In 1950 schonk graaf Charles Moretus-Plantin (1875-1960) zijn uitgebreide verzameling documenten aan het museum. De gewezen burgemeester van Stabroek en verre afstammeling van het drukkersgeslacht bewaarde ontelbare administratieve stukken van de families Moretus, Geelhand en De Theux. Vooral papierwerk over onroerend goed in Antwerpen, West-Vlaanderen, Namen en Luik. Denk maar aan notariële akten, kaarten, plattegronden en architecturale plannen. Zo bewijzen de charters in het archief dat de familie Geelhand eigenaar was van de heerlijkheid Merksem en het bijhorende gehucht Dambrugge. 

Geïnteresseerd in de oorsprong en ontwikkeling van lettertypes als Times New Roman en Arial? Dan kom je uit bij Hendrik Désiré Louis ‘Dis’ Vervliet (1923–2020). De internationaal gerespecteerde specialist in 16de-eeuwse typografie was met zijn levenslange passie voor letters een pionier van het moderne bibliotheekwezen. Het leverde een indrukwekkend onderzoeksarchief op. De massa documentatie over vroegmoderne lettertypes en de 1.300 lettermappen geven essentiële inzichten in de collecties stempels en matrijzen van het museum, dat niet alleen Vervliets volledige archief kreeg, maar ook zijn werkbibliotheek. 

Hoe bestudeer je een boek zonder het open te slaan? Via de band. En net dat fascineerde Prosper Verheyden. In het begin van de 20ste eeuw startte hij met het verzamelen van ‘wrijfsels’ van boekbanden: papieren afdrukken van versieringen en paneelstempels op leren banden uit de 15de en 16de eeuw. Later zetten Luc Indestege en diens dochter Elly Cockx-Indestege zijn levenswerk voort. 

De unieke collectie groeide uit tot een kostbaar onderzoeksarchief voor de studie van boekbandkunst in de Nederlanden en omstreken. Met foto’s, publicaties en correspondentie als nuttige aanvullingen. In 2012 droeg Elly het wrijfselarchief over aan het museum. Een stille, maar veelzeggende bron voor iedereen die de boekgeschiedenis wil ‘voelen’.