In de prachtige patriciërswoning aan de Vrijdagmarkt 22 komen het familiale, intellectuele en culturele leven van het vroegmoderne Europa samen. De uitzonderlijke collectie schilderijen, beeldhouwwerken, wandtapijten, meubels en kunstvoorwerpen illustreert het rijke verleden van de beroemde drukkersdynastie. Geen wonder dat zowel het historische huis als het familiebedrijf op de prestigieuze lijst van UNESCO Werelderfgoed pronken.
Enen … groote huysinghe met poorte, gaelderye, plaetse, toren, salette, ceuckene, … In 1576 ondertekent Christoffel Plantijn de koopakte van een pand aan de Vrijdagmarkt. Hij doopt het om tot De Gulden Passer. Het terrein blijkt perfect: een ruime tuin, een koetshuis aan de Heilige Geeststraat en een indrukwekkend drukkersatelier met plaats voor zestien persen. In de loop van de 17de eeuw breiden Jan I en vooral Balthasar I Moretus het complex verder uit met extra woningen, werkruimtes en een monumentale bibliotheek. Omstreeks 1700 verhuist ook de winkel naar De Gulden Passer.
In de 18de eeuw geeft Franciscus Joannes Moretus de site haar huidige klassieke voorgevel. De gebouwen rond de binnenplaats worden verbonden tot één architecturaal geheel. Zo groeit De Gulden Passer uit tot een uniek stadspaleis waar wonen, werken en kunst naadloos in elkaar overvloeien. Een erfgoedparel die sinds 1877 als Museum Plantin-Moretus toegankelijk is voor het publiek.
Stop maar met tellen. In huis hangen 153 schilderijen. Daarbij maar liefst 71 portretten van belangrijke familieleden en vrienden. Wie goed kijkt, herkent humanist Justus Lipsius en cartograaf Ortelius. Vaak ontbreekt de signatuur, maar soms verraadt de stijl alles: niemand minder dan Peter Paul Rubens zette enkele voorname drukkerstelgen vakkundig in de verf. In opdracht van goede vriend Balthasar I Moretus vereeuwigde hij diens ouders en grootouders op doek: Jan I Moretus en Martina Plantin, en Christoffel Plantin en Jeanne Rivière.
De familie beschouwde en behandelde haar werken als een schat en zag er bij erfenisverdelingen op toe dat ze steeds in handen kwamen van de toenmalige bedrijfsleider. Zo bleef de bijzonder waardevolle collectie tot op vandaag samen.
Kunstliefhebber Balthasar I bestelde ook beeldhouwwerken om de tuin en woning te verfraaien. Onder meer bij Hans van Mildert. Buiten gaf de artiest gestalte aan verschillende drukkerijbazen en (opnieuw) huisvriend Justus Lipsius, en in de letterkamer vind je Honor, Virtus en Doctrina terug. Voor de drie houten weergaven van eer, deugd en kennis baseerde van Mildert zich op tekeningen van Rubens.
Het basreliëf met logo boven de inkompoort is van de hand van Artus I Quellinus en Pauwel Dierickx is de man achter het leeuwtje op de trap van de binnentuin en verschillende sierlijke deuromlijstingen. Ook de generaties na Balthasar I blijven het huis opwaarderen met straffe kunst, zoals de Apollo van Gilles Lambert Godecharles in de inkomhal en de lindenhouten beelden in de bibliotheek.
Wie destijds de muren bekleedde met chique wanddecoratie had het écht gemaakt. Zelfs nu het grootste gedeelte verdwenen is, spreekt de collectie goudleer uit de 16de, 17de en 18de eeuw nog steeds tot de verbeelding. Om hun status aan te dikken, lieten de Plantijn-Moretussen zelfs hun logo verwerken in een van de vele wandtapijten.
Maar ook wat op de grond staat, doet elke kunstminnaar zweven: de twee kunstkabinetten behoorden tot de oorspronkelijke inboedel, het klavecimbel-en-spinet van Joannes Josephus Coenen uit Roermond is een van de vier exemplaren van dit dubbelinstrument wereldwijd en zowel de aardewerkborden met wapenschilden als de 17de-eeuwse Chinese vaas komen uit de koninklijke ovens van de Qing-dynastie.
Wie zorgt vandaag voor de huiscollecties?
De collecties van het historische huis en de drukkerij zijn een aaneenschakeling van hoogtepunten. Hier alvast een selectie:
